Lại đến lượt thủ tướng tránh né,tài thật!

Phiên chất vấn và trả lời chất vấn cuối cùng của kỳ họp thứ Tám (Quốc hội khóa XI) diễn ra sáng 24/11 giữa người đứng đầu Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, đối diện với các vấn đề còn nguyên sự “nóng bỏng”

Mặc dù trước đó, 4 bộ trưởng liên quan là: Giao thông Vận tải; Công thương; Kế họach Đầu tư và Tài chính cùng hai Phó Thủ tướng là ông Nguyễn Sinh Hùng và ông Hoàng Trung Hải đã lần lượt đăng đàn.

Có thể, những câu trả lời chất vấn và trình bày thêm của các thành viên Chính phủ trong hai ngày 22 và 23/11 chưa đi vào chủ đích của câu hỏi chất vấn, có lẽ người chất vấn cần nghe một địa chỉ hay một tên riêng nào đó trong mục tiêu xác định trách nhiệm của những vấn đề được hỏi và cũng có thể các đại biểu Quốc hội muốn có sự xác nhận hay chỉ đích danh từ người lãnh đạo cao nhất của Chính phủ - cơ quan đã nhận tòan bộ trách nhiệm về những vấn đề còn ngổn ngang xung quanh các vụ việc nổi cộm trong dư luận như Vinashin, quản lý vốn ngân sách, thiếu điện …

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lắng nghe chất vấn của đại biểu QH sáng ngày 24/11

Trong cơ chế và hình thức tổ chức Nhà nước đặc thù của Việt Nam hiện nay, dường như yêu cầu gắn trách nhiệm cá nhân hay tổ chức cụ thể cho một hệ quả nào đó là khó truy cứu, nếu như không muốn khẳng định là thiếu độ chặt và đồng bộ quy phạm pháp lý.

Nếu nghe kỹ, cử tri cả nước trong hơn 2 ngày qua có thể thấy cụm từ “Bộ Chính trị”; “theo Luật”; “với quy định hiện hành”; “xử lý trong phạm vi trách nhiệm của mình” được lặp đi lặp lại ở nhiều vị quan chức khi trả lời chất vấn. Và, dường như, những căn cứ và lý do trên có tác dụng “hóa giải” toàn bộ những trách nhiệm của một cá nhân về một nội dung được giao quản lý theo quy định của văn bản pháp quy.

Thậm chí, ngay các vị đại biểu Quốc hội cũng bị quy trách nhiệm khi Bộ trưởng Bộ KHĐT Võ Hồng Phúc đưa ra Luật doanh nghiệp Nhà nước (đã hết hiệu lực từ 1/7/2010) để chứng minh những lổ hổng và khoảng trống trong quản lý doanh nghiệp Nhà nước về tài chính; đầu tư mà đã được Quốc hội thông qua trước đây và được áp dụng trong điều hành của Chính phủ trong suốt một thời gian dài sau đó.

Đã có lần, trong một cuộc trao đổi với Tiến sỹ Nguyễn Quang A, khi được hỏi: “Việc mua sắm tài sản của Tập đoàn kinh tế Nhà nước có phải là mua sắm tài sản công hay không và có phải chịu sự giám sát như chi tiêu công hay không?”. Vị tiến sỹ - nổi tiếng với những ý kiến phản biện “gai góc” về thành phần kinh tế Nhà nước - vẫn bảo vệ họ khi cho rằng: “Không, mua sắm đó là của doanh nghiệp và không phải chịu sự giám sát như mua tài sản công”.

Trước và trong thời gian phiên họp Quốc hội lần này, trong nghị trường và trên phương tiện thông tin đại chúng, cũng đã có ý kiến lo ngại rằng vụ việc ở Vinashin sẽ là nguyên cớ “kéo lùi’ những tiến bộ mà ta đã đạt được khi giao quyền tự chủ cho doanh nghiệp, phá bỏ chế độ cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào họat động kinh doanh của doanh nghiệp.

Và  “tận dụng” sự cởi trói, Vinashin vung tiền – do Nhà nước cấp, bảo lãnh hoặc cho vay – để mua sắm tài sản cho doanh nghiệp với giá trị của món hàng có cái tới hàng nghìn tỷ mà chỉ cần vài ông trong Hội đồng quản trị biết với nhau. Bộ Tài Chính; Kế họach Đầu tư; Giao thông Vận tải không biết và nếu có biết cũng không thể đưa ra bất cứ ý kiến gì có hiệu lực pháp lý hướng dẫn hay buộc cái Tập đoàn này ngừng hoặc xem xét lại quyết định của mình.

Gần đây nhất, Tập đoàn dầu khí Việt Nam (PVN) đầu tư hàng tỷ USD, cũng bằng vốn do Nhà nước cấp, cho vay hoặc bảo lãnh, ra nước ngòai theo quyết định của một nhóm thành viên Hội đồng quản trị. Ngay cả ông Bộ trưởng Bộ Tài chính, cơ quan quản lý và điều tiết toàn bộ nguồn vốn đầu tư của ngân sách quốc gia cũng nói rằng “không hề hay biết”.

Đã có ý kiến đại biểu Quốc hội lo ngại, sau Vinashin, liệu Chính phủ, đến một thời điểm nào đó, lại phải một lần nữa thực hiện tái cơ cấu một vài tập đoàn kinh tế khác nữa hay không?. Có lẽ, dấu hiệu “lâm sàng” của nguy cơ đầu tư tràn lan, chưa xem xét kỹ hiệu quả, quy trình thẩm định dự án và kiểm sóat đồng vốn có nguồn gốc từ ngân sách đã không chỉ có ở Vinashin?

Vì thế, việc thành lập một tổ chức, có thể là Bộ hay Ủy ban, để kiểm sóat việc đầu tư và mua sắm của các Tập đoàn kinh tế nhà nước nói riêng và thành phần kinh tế Nhà nước nói chung phải nhanh chóng hình thành.

Vì dù họ (tức Tập doàn hay doanh nghiệp Nhà nước) được pháp luật và cơ chế giao quyền tự chủ nhưng nguồn lực để thực hiện quyền năng tự chủ ấy vẫn là của người dân đóng thuế hoặc có nghĩa vụ phải trả nợ trong tương lai. Do vậy, cần có cơ chế kiểm sóat của một cơ quan quản lý Nhà nước chứ không phải chỉ là những cái gật đầu hay giơ tay hoặc chữ ký của một vài Ủy viên Hội đồng quản trị đang “ngồi chung” trên một con tàu lợi ích.